عالم عالِم : دانشمند . عالم در عرف بر هر دانشمندى اطلاق مىشود ؛ ليكن در روايات و نيز عرف متشرعه بر خصوص دانشمند دينى اطلاق مىگردد . در حديثى از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمده است : « علم [ حقيقى ] سه گونه است : آيه‌اى محكم ( معناى آن روشن است ) يا فريضه‌اى مستقيم ( نسخ نشده و باقى است ) و يا سنتى پايدار [ و جارى ] و جز اين سه گونه ، از ديگر علوم و دانشها ، فضل است » . 1 برخى ، قسم اول را اشاره به علم اصول دين و اركان آن ، دوم را به علم اخلاق و سوم را به علم شريعت و فقه دانسته‌اند . 2 عالم در معناى اخصّ آن در آيات و روايات به دانشمند ربانىاى گفته مىشود كه متصف به اخلاق نيكو و عامل به علم خويش باشد ؛ چنان كه قرآن كريم ، ويژگى برجستهء عالمان را خشيت از خداوند بزرگ برمىشمارد و مىفرمايد : « إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ » . 3 امام صادق عليه السّلام در ذيل اين آيه شريفه مىفرمايد : « عالم كسى است كه اعمال او ، گفتارش را تصديق كند و كسى كه رفتار او گفتارش را تصديق نكند ، عالم نيست » . 4 در روايتى از امير مؤمنان عليه السّلام آمده است : « از دانش تو را همين بس كه از خدا بترسى و از نادانى همين بس كه به دانش خود ببالى » . 5 بنابر اين ، مجموع احكامى كه در اين مقاله دربارهء عالمان ذكر مىشود ، منظور عالمان ربانى است كه نمايندگان امام معصوم عليه السّلام و رابط و حلقهء واسط ميان مردم و امام عصر عجل اللَّه تعالى فرجه‌اند . جايگاه علم و عالم : از علم و عالم در آيات و روايات فراوانى ستايش شده است . خداوند عالمان ربانى را بر ديگران برترى بخشيده و مقام و رتبت آنان را رفيع و بلند داشته است . 6 در روايات نيز از علما به عنوان وارثان پيامبران و امينان بر دين خدا ياد ، و يك نفر از آنان برتر از هزار عابد دانسته شده است . 7